Krocionogi to bezkręgowce zaliczane do gromady dwuparców, a w Polsce występuje 85 gatunków tych zwierząt. Większość z nich prowadzi skryty tryb życia w ściółce i spróchniałym drewnie, odżywiając się szczątkami roślinnymi. W artykule znajdziesz opis budowy, systematykę, rozmieszczenie oraz ciekawostki o tych pożytecznych wijach.
Czym są krocionogi?
Krocionogi to bezkręgowce należące do gromady dwuparców i rzędu krocionogów właściwych. Ich ciało jest wydłużone i segmentowane, a nogi oraz czułki są krótkie. W ścisłym znaczeniu krocionogowate to rodzina Julidae, opisana przez Leacha w 1814 roku.
Wijów tych nie należy mylić ze stonogami. Dwuparce mają po dwie pary odnóży na większości segmentów, co sprawia, że poruszają się powoli i zwykle prowadzą skryty tryb życia. Są roślinożerne, a w ich diecie dominują szczątki roślinne, pędy, kiełkujące nasiona, młode korzonki, owoce, bulwy i grzyby.
Systematyka krocionogowatych
Rodzina krocionogowatych (Julidae) należy do rzędu krocionogów właściwych, a ten z kolei do dwuparców. W klasyfikacji zoologicznej uwzględnia się również nadrodzinę, ale dla rozpoznania tych zwierząt najistotniejszy jest podział na gromadę, rząd i rodzinę. Autorem nazwy rodziny jest Leach, a rok publikacji to 1814.
| Kategoria systematyczna | Nazwa polska | Opis |
| Gromada | dwuparce | wije o dwóch parach odnóży na większości segmentów |
| Rząd | krocionogi właściwe | grupa o wydłużonym, walcowatym ciele |
| Rodzina | krocionogowate | rodzina opisana w 1814 roku |
W obrębie rodziny Julidae zgrupowano około 500 opisanych gatunków w około 90 rodzajach. Do przedstawicieli należą między innymi rodzaje Julus, Ophyiulus, Tachypodoiulus, Pachyiulus i Cylindroiulus. Jeden z gatunków z rodzaju Tachypodoiulus to Tachypodoiulus niger.
Jak wyglądają krocionogi?
Ciało krocionogów jest wydłużone, segmentowane i zwykle przybiera barwy szare, brunatne lub czarne. Taki wygląd ułatwia im wtapianie się w podłoże leśne.
Segmentacja i odnóża
Każdy segment tułowia u tych wijów nosi dwie pary krótkich odnóży, dzięki czemu poruszają się płynnym, falującym ruchem. Czułki są krótkie, a ciało chroni twardy oskórek zawierający wapń. W razie zagrożenia wiele gatunków zwija się w ciasną spiralę.
Rozmiary i ubarwienie
Długość ciała krocionogów waha się od 3 milimetrów do 20 centymetrów. Formy krajowe są przeważnie mniejsze niż gatunki tropikalne, ale i w Polsce można spotkać osobniki o wyraźnie wydłużonej budowie. Nogi i czułki są proporcjonalnie krótkie, co odróżnia je od wielu szybciej poruszających się stawonogów.
Ubarwienie szare, brunatne lub czarne dominuje u przedstawicieli rodziny Julidae. Ciemne kolory pomagają utrzymać wilgoć i chronią przed nadmiernym nagrzaniem w ściółce. Niektóre gatunki mają delikatne, jaśniejsze pasy na bokach segmentów.
Krocionogi osiągają długość ciała od 3 milimetrów do 20 centymetrów, co stanowi jedną z największych rozpiętości rozmiarów wśród wijów.
Gdzie występują krocionogi?
Naturalnym środowiskiem krocionogów są miejsca wilgotne i zasobne w rozkładającą się materię organiczną. Najczęściej wybierają ściółkę oraz spróchniałe drewno, gdzie znajdują pokarm i schronienie.
Środowiska naturalne
Krocionogi unikają suchych, odsłoniętych przestrzeni. W ściółce leśnej i butwiejącym drewnie kopią płytkie korytarze lub wciskają się w szczeliny, co chroni je przed utratą wody i drapieżnikami. W takich miejscach utrzymuje się stabilna wilgotność, niezbędna do przetrwania.
Występowanie w Polsce
W Polsce stwierdzono 85 gatunków krocionogów. Do spotykanych w kraju należą między innymi Cylindrojulus boleti, Leptophyllum nanum, Julus terrestris, Julus scandinavius, Ophyiulus fallax oraz krocionóg piaskowy (Schizophyllum sabulosum). Większość z nich zasiedla lasy liściaste i mieszane z grubą warstwą próchnicy.
W Polsce żyje 85 gatunków krocionogów, a na świecie rodzina krocionogowatych obejmuje około 500 opisanych gatunków w około 90 rodzajach.
Ciekawostki o krocionogach
Krocionogi to zwierzęta o dużym znaczeniu dla rozkładu materii organicznej w lasach i ogrodach. Zjadając martwe liście i drewno, przyspieszają powstawanie próchnicy. Ich powolny tryb życia wynika z budowy odnóży, a nie z braku aktywności.
Kilka ciekawostek o tych stawonogach:
- w Polsce żyje 85 gatunków krocionogów,
- długość ciała waha się od 3 mm do 20 cm,
- rodzina Julidae obejmuje około 500 opisanych gatunków,
- wiele gatunków zwija się w spiralę w razie zagrożenia.
Dzięki skrytemu trybowi życia i niewielkim wymaganiom pokarmowym krocionogi są często obserwowane w kompostownikach, pod korą drzew i w butwiejących pniakach. Ich obecność świadczy o zdrowym, wilgotnym środowisku.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym są krocionogi?
To bezkręgowce z gromady dwuparców o wydłużonym, segmentowanym ciele i krótkich czułkach oraz odnóżach.
Ile gatunków krocionogów występuje w Polsce i na świecie w rodzinie Julidae?
W Polsce stwierdzono 85 gatunków, a w rodzinie Julidae opisano około 500 gatunków w około 90 rodzajach.
Jaką mają budowę i jak się poruszają krocionogi?
Majš segmentowane ciało z dwiema parami nóg na większości segmentów i poruszają się płynnym, falującym ruchem.
Gdzie najczęściej można znaleźć krocionogi?
Preferują wilgotne miejsca z rozkładającą się materią, np. ściółkę leśną, spróchniałe drewno i kompostowniki.
Co krocionogi jedzą?
Odżywiają się głównie szczątkami roślinnymi, takimi jak liście, pędy, nasiona, korzonki, owoce, bulwy i grzyby.
Jakie mają rozmiary i ubarwienie?
Ich długość waha się od około 3 mm do 20 cm, a dominujące barwy to szary, brunatny i czarny, czasem z jaśniejszymi pasami.
Jak chronią się przed zagrożeniem?
Wiele gatunków potrafi zwinąć się w ciasną spiralę, a twardy oskórek z wapniem zabezpiecza ciało.
